بررسی جایگاه زنان در عرصه رسانه ها و اینترنت

اینترنت و بازنمایی هویت زن ایرانی

اینترنت و هویت

گسترش فناوری های اطلاعاتی و جهانی شدن رسانه ها از یک طرف، نگاه خوش بینانه و انتظار مدينة فاضله دیرینه و از طرف دیگر نگاه بدبینانه و فرسایش هویت های فردی و اجتماعی را نمودار می سازد. بنابراین، بررسی نقش رسانه ها در «هویت یابی، یا بحران هویت»، از موضوعاتی است که باید با دو رویکرد متمایز به آن پرداخته شود. تنها در صورت آگاهی از نقش و جایگاه رسانه هاست که می توان از تأثیرات منفی رسانه، جلوگیری نموده، از فناوری های جدید ارتباطی در جهت فرهنگ سازی مثبت و تسهیل فرآیند هویت یابی بهره برداری کرد.

Image result for internet woman

اینترنت و تأثیرات فرهنگی و اجتماعی

رسانه هم زمینه ساز جهانی سازی است و هم عامل تسريع و بقای آن است؛ یکی از ابزارهای این تکنولوژی اینترنت است. قدرت های بزرگ سیاسی اقتصادی جهان سعی کرده اند از این تکنولوژی در جهت اشاعه مبانی فکری و فرهنگی خود در کل جهان استفاده کنند. رویکرد دیگر این است که این تکنولوژی امکان می دهد آخرین دستاوردهای علمی و فرهنگی در اختیار همه قرار گیرد و تا حدودی انحصار برداشته شود.
رسانه های جدید به ویژه اینترنت عرصه هایی تازه در مقابل انسان عصر حاضر گشوده است. تعاملی بودن اینترنت و قابلیتهای آن این امکان را فراهم آورده که انسانها بتوانند از طریق صفحه کلید، با یکدیگر ارتباط پیدا کنند و در فضایی مجازی انواع «هویتهای مجازی» را جعل کنند و با این شیوه فضای اینترنت به فضای تعامل میان هویت های مجازی تبدیل گردد. در اینترنت تعاریف فلسفی از «هویت»، «من» و «خود، تغییر می کند. هویت که – صرفنظر از تفاوت هایی که فلاسفه در تعریف هویت داشته اند در دنیای اینترنت عبارت از مولفه هایی متغیر در فضایی متغیر است؛ گاه بیانگر آرمانهای فرد است و گاه جنبه های مخفی شخصیت فردی او را می نمایاند که در اجتماع زیر نقابی که بر صورت دارد قادر به بیان آنها نیست. از دیگر سوی در عالم واقع یک فرد با یک هویت با طرف مقابل ارتباط برقرار می کند اما اینترنت به او این امکان را میدهد که بتواند در یک لحظه چند هویت مختلف و گاه متضاد داشته باشد. ( پاستر، ۱۳۷۷: ۱۸) بنابراین رسانه های مدرن برای انسان امروزی فضاهایی مجازی پدید آورده اند، تعریف و برداشت انسان در عصر حاضر از زمان و مکان دگرگون شده و از این رو در این فضاهای مجازی هویت مجازی یا به عبارت دیگر این اینترنتی» پدید آمده است: هویت + مجاز (فضای مجازی) = هویت مجازی

اینترنت، وب و هویت مجازی

استفاده از اینترنت و رجوع به آن به عنوان یک شبکه جهانی طی سالهای اخیر بسیار افزایش یافته است و هر روز نیز بر آمار مراجعه کنندگان به آن افزوده می شود. اینترنت یا همان شبکه جهانی، دنیای جدیدی را برای ما ساخته است. این دنیا بسیار متفاوت تر از آن چیزی است که سایر دستاوردهای تکنیکی بشر همچون خودرو یا هواپیما برای او به دنبال داشته است. هنگامی که از شهری به شهر دیگر سفر می کنیم به دنیایی دیگر وارد می شویم اما این ورود ما به دنیای دیگر بسیار متفاوت تر از زمانی است که از طریق شبکه جهانی اینترنت به جایی دیگر می رویم. در سفر با خودرو یا هواپیما اصلی ترین ساختارهای فهم ما از واقعیت، یعنی زمان، مکان و هویت بدون تغییر می مانند. اما وقتی از طریق اینترنت زندگی واقعی را رها می کنیم و به دنیای غیر واقعی انت» با شبکه وارد می شویم، دنیای ما نیز مجازی می شود. (پاستر، ۱۳۷۷: ۲۹-۲۸) به عبارت دیگر شبکه، ما را از واقعیت به مجاز می برد. به همین سبب است که در آنجا به جای واقعیت با واقعیت مجازی رو به رو هستیم و در این فضای مجازی به هویتی مجازی می رسیم.

جایگاه اینترنت و وب در زندگی امروز

امروز نقش و جایگاه رسانه ها در حدی است که نمی توان زندگی را پی حضور آنها قابل تصور دانست. رسانه ها فقط وسیله سرگرمی نیستند؛ بلکه در بسیاری از جنبه های فعالیت اجتماعی و فردی ما دخالت و نقش دارند. گسترش و توسعه وسایل ارتباط جمعی در زندگی انسانها به حدی است که عصر کنونی را عصر ارتباطات» نامیده اند. بعید نیست که انسان امروزی را انسان رسانه ای و فرهنگ جدید را محصول تبلیغات وسایل ارتباط جمعی بدانیم. انسانها امروزه در معرض نهادهای رسانه ای متولد می شوند، می اندیشند، دنیا را در این رهگذر می شناسند و رفتارهای خود را بر اساس الگوهای برگرفته از کتاب، مجله، فیلم، ماهواره، اینترنت و …. (یعنی رسانه های رایج عصر ما) سامان می دهند.

اینترنت و استراتژی آن

رسانه ها در کنار نهادهای دیگری که طرز تفکر جامعه را می سازند، نقش عمده ای ایفا می کنند بررسی های روانشناسی اجتماعی در زمینه نقش و قدرت رسانه ها نشان میدهد که رسانه های گروهی دارای چنان قدرتی هستند که می توانند نسلی تازه در تاریخ انسان پدید آورند؛ نسلی که با نسل های پیشین از جهت فرهنگ، ارزش ها، هنجارها و آرمانها، بسیار متفاوت است. رسانه ها از طریق ارائه هنجارهای خاص اجتماعی، به افراد تلقین می کنند که رفتار ارائه شده در رسانه ها، رفتار مناسب اجتماعی یا نامناسب اجتماعی است. به این ترتیب، رسانه ها، با ارائه الگوها و هنجارهای خاص (که در جهت اهداف مدیران رسانه هاست)، باعث ایجاد همنوایی در افراد می گردند.
در مورد اینترنت، در راستای سایر رسانه ها، از رسانه های یک سویه، یک به یک، یک به چند به یک رسانه دوسویه و چند به چند می رسیم. بشر برای انتقال یک پیام با یک اطلاعات احتیاج به یک رسانه دارد، او از روشن کردن آتش در فراز یک بلندی تا کبوترهای نامبر و مکاتبات پستی و غیره را تجربه کرده است. بعضی از رسانه ها به خصوص مدل های اولیه بیشتر یک سویه هستند. یعنی یک طرف تولید کننده پیام است و یک جمعی مخاطب و کاربر هستند. مثل رادیو و تلویزیون که مخاطب مجبور است، شنونده باشد و بعضی رسانه ها یک به یک هستند؛ مثل تلفن و گاه یک به چند مثل کتاب، مطبوعات رادیو و تلویزیون هستند. اما اینترنت پدیده ای است که هم دو سویه است و هم چند به چنده یعنی در آن واحد، میلیونها تولیدکننده اطلاعات و پیام با میلیونها دریافت کننده اطلاعات مرتبط می شوند و اطلاعات خودشان را رد و بدل می کنند و در همان لحظه یک کاربر یا دریافت کننده پیام می تواند خودش نیز ارسال کننده پیام باشد.
اولین و کلیدی ترین موضوع بحث «پیام» است. بحث دوم، ابزار است که انواع و اقسامش به طور مختصر ذکر شد. مورد بعد، نوع و قالب پیام است که منظور از این، محتوای پیام نیست چون تاحدودی آن را در خود متن پیام می گنجانیم. نوع و قالب پیام، انواع و اقسام پردازش هایی است که برای انتقال یک پیام به کار می رود در مرحله چهارم، محیط یا عامل اجرای پیام است و مسئله دیگر عناصر انسانی هستند. پدید آورنده مسئول ياصاحب پیام و اطلاعات که در واقع به تولید یک دانش با اطلاعات می پردازد. در مرحله بعد مخاطبان استفاده کنندگان یا دریافت کنندگان هستند. حال می خواهیم ببینیم به عنوان یک ایرانی، مسلمان، شیعه و مشخصا یک زن، در ارتباط با این پدیده و به ویژه در ارتباط با شبکه جهانی اینترنت چگونه میتوانیم ایفای نقش کنیم، زنان می توانند به عنوان تولید کننده یا فرستنده پیام مطرح شوند، از طرف دیگر زن می تواند موضوع پیام باشد، به طوری که ما در علوم مختلف، طب زنان، جامعه شناسی زنان، روانشناسی زنان و یا حتی ادبیات زنان داریم. گاه به عنوان مخاطب به شمار می آیند. چرا زنان، امروزه به طور خاص کانون توجه این امور قرار می گیرند؟ به دلیل این که در تحولات اجتماعی به اثبات رسیده است که زنان بسیار سریع تاثیر می پذیرند و بسیار تاثیر گذارند، بنابراین از زنان به عنوان اهرم فشاری بر افراد، فرهنگها، دولت ها و … استفاده می شود.

زنان و اینترنت

در اینترنت معمولا زنان به عنوان ابژه ها با موجوداتی ابزاری و حاشیه ای بازنمایی می شوند. در حالی که این بازنمایی ربط وثیقی به زندگی پیچیده زنان ندارد. همچنین در این رسانه، زنان به عنوان مخاطبین و شنوندگان و بینندگان فرآورده های فرهنگی نادیده گرفته می شوند. بدین سان زنان هم در نظریه های فرهنگی و هم در فرهنگ رسانه ای به عنوان مقولهای اجتماعی نادیده گرفته و به حاشیه رانده شده اند. یکی از نقدهای عمده درباره غیاب گفتمانی زنان در تولیدات فرهنگی در رسانه های جمعی اینترنت را می توان در اندیشه «فنای نمادین زنانه خلاصه کرد که صرفا به بازنمایی زن به عنوان موجودی تابع در نقش های جنسی پرداخته می شود.
تصویر فرهنگی زنان در رسانه های جمعی همچون اینترنت در جهت حمایت و تداوم استثمار و تقسیم کار جنسی و تقویت مفاهیم پذیرفته شده درباره «زنانگی» و «مردانگی» به کار می رود. بازتولید فرهنگی، نحوه ایفای این نقش ها را به زنان می آموزد و سعی می کند آنها را در نظر زنان طبیعی جلوه دهد. (استرنیانی، ۲۶۲۰۱۳۸۶) در مقابل، زنان معمولا تابع، منفعل، تسلیم و کم اهمیت هستند و در مشاغل فرعی و کسل کننده ای که جنسیتشان، عواطفشان و عدم پیچیدگی شان به آنها تحمیل کرده است، ظاهر می شوند. رسانه ها با نشان دادن مردان و زنان به این صورت بر ماهیت نقش های جنسی و عدم برابری جنسی صحه می گذارند. (همان، ۲۶۱: ۱۳۸۶ ) بدین گونه، می توانیم مدعی شویم رسانه های غربی همچون اینترنت، نقش بازنمایی کلیشه ها یا تصورات قالبی جنسیتی را به عهده می گیرند. یکی از نکات قطعی درباره صفات یا خصیصه های مربوط به کلیشه ها با تصورات قالبی این است که برای صفاتی که به مردان منصوب می شود، بیش از صفاتی که به زنان نسبت می دهند اهمیت قائل می شوند. قدرت، استقلال و تمایل به خطر پذیری در برابر ضعف، زودباوری و تأثیر پذیری غالبا مثبت تلقی می شوند. این تفاوت در ارزش هایی که با صفات مردانه و زنانه تداعی شده است، ممکن است تا حد زیادی به نوعی برچسب مربوط باشد که به برخی خصوصیات زده می شود. شیوه اطلاق معانی روانشناختی به برخی از رفتارهای خاص تا حدی تعیین می کند که این رفتارها تا چه حد مثبت یا منفی پنداشته می شوند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *